ΑπόψειςΣτέργιος Βολόγκας: Πικαπ… το μέλλον παλιά ηταν καλύτερο

   Μέσα στο 2020 διαβάζω τίτλους σε εφημερίδες, περιοδικά και sites.

  • Επιστροφή … στα παλιά. Σαρώνει το βινύλιο στις ΗΠΑ.
  • Το βινύλιο επιστρέφει. Οι δίσκοι είναι πάλι της μόδας.
  • Η εκδίκηση της αναλογικής τεχνολογίας.
  • Από την ψηφιακή ουτοπία στην αναλογική βεβαιότητα.
  • Επιστροφή στο βινύλιο λόγω κορονοϊού!!!

Πιθανώς όλα έχουν εξήγηση. Κατά πρώτον το 2016 ο θάνατος του David Bowie, που με τον επιμνημόσυνο δίσκου του “Blackstar” εκτόξευσε τις πωλήσεις βινυλίου σε ιστορικό υψηλό 25ετίας, αναθερμαίνοντας έτσι  προτιμήσεις και «ξυπνώντας» αναλογικές μνήμες.   

Κατά δεύτερον το άρθρο του Steven Brykman στο περιοδικό Ars Technica τον Μάρτιο του 2019, που έθετε θεωρητικές βάσεις και προβληματισμούς για το που βαδίζει η ψηφιακή ακρόαση, όπως και οι επιλογές των ακροατών της σύγχρονης γενιάς. Όπως σωστά αναφέρεται – στο άρθρο – η τοποθέτηση του θεωρητικού των Media,  Marshall Mcluhan, «Το μέσο είναι το μήνυμα». Η εμπειρία χρήσης του πικάπ και των δίσκων εμπλέκει όλες τις αισθήσεις, από την στιγμή που κάποιος  κρατά ένα δίσκο, τον τοποθετεί στο πικάπ και χειρίζεται μόνος του την μουσική αναπαραγωγή.

Το 2020 είναι η πρώτη χρονιά από το μακρινό 1986, που οι πωλήσεις βινυλίου ξεπερνούν αυτές των CD, σύμφωνα με την βάση δεδομένων της R.I.A.A. (Ένωση Μουσικής Βιομηχανίας των ΗΠΑ).

Ταυτόχρονα, η διαδικασία ακρόασης ενός δίσκου θεωρείται από μόνη της μία ιεροτελεστία και οι λάτρες του βινυλίου κάνουν λόγο για καλύτερη και πιο προσεκτική ακρόαση ενός μουσικού έργου σε μορφή βινυλίου από ένα ψηφιακό μέσο. 

Στην ταινία του Νίκου Νικολαΐδη «Τα κουρέλια τραγουδάνε ακόμα»-1979, που μεταξύ των άλλων διαπραγματεύεται και των τέλος της αθωότητας των νέων, υπάρχει η ατάκα-που επαναλαμβάνει ιδιότυπα ο Κωνσταντίνος Τζούμας – «Λοιπόν, νομίζω ότι το πράγμα χάλασε –ξέρεις πότε;– όταν εκείνος ο κρετίνος ο Perry Como τραγούδησε την Glendora». Αυτό από μόνο του δείχνει τις σχέσεις του ακροατηρίου, με το είδος της τέχνης (πομπού)  και των ποιοτικών χαρακτηριστικών του αποδέκτη. 

Για τους λάτρεις της μουσικής, το πώς κάποιος θα πει ένα τραγούδι, ο τρόπος και η παρουσίασή του, είναι το ίδιο σημαντικός με το μέσο που θα χρησιμοποιήσει ο ακροατής για ν’ το ακούσει. 

Έτσι ο σχεδιασμός ενός πικάπ, μπορεί ν’ αποτελέσει ένα καλό μάθημα για όσους σχεδιάζουν ένα interface (λογισμικό περιβάλλον), όπου ακροατής και χρήστης, ταυτόχρονα,  δημιουργούν στο προσκήνιο με την εμπλοκή όλων των αισθήσεων και του νου, ένα επιτυχημένο πρόγραμμα ακρόασης  και ευχαρίστησης. 

Από την θεωρητική βάση, ας πάμε στο πρακτικό παρελθόν όπου για περίπου έναν αιώνα μετά το 1887 και τον φωνόγραφο του Τόμας Έντισον φτάσαμε στο CD, Mp3, Mp4 και τελικά στο Streaming. Τα τεχνικά, αισθητικά και πληροφοριακά άλματα στο ενδιάμεσο, υπήρξαν τεράστια.

Άς  ρίξουμε όμως μια τεχνική, αισθητική αλλά και «εσωτερική» ματιά στο πιο προσιτό και λαϊκό μέσο ακρόασης του παρελθόντος και γιατί όχι ενός διαφοροποιημένου μέλλοντος. Το πικάπ.

Αν πάμε αρκετά πίσω, στις ένδοξες μέρες ραδιοφώνου, στις δεκαετίες ΄50 και ’60, το πικάπ σαν μέσο αναπαραγωγής δίσκων μουσικής αρχίζει να κερδίζει έδαφος σε παγκόσμιο επίπεδο. Από την εποχή του φωνόγραφου τα βήματα πολλά, μέχρι να φτάσουμε στο πλουραλιστικό μέλλον. 

Φωνόγραφος, πολύφωνο, γραμμόφωνο, ηλεκτρόφωνο με τρισέγγονο το πικάπ.

Η φιγούρα του Marcel Teppaz μπορεί να μην μας είναι οικεία, αλλά οι χρηστικές του εφευρέσεις έχουν μια θέση στις ζωηρές μας αναμνήσεις. Το φορητό ηλεκτρόφωνο –δική του εφεύρεση- και το φορητό ηλεκτρόφωνο-πικάπ TEPPAZ, διάσημο σε πάρτι, παραλίες, πικνίκ, στις βραδιές με βερμούτ, αλλά και στις ελληνικές ταινίες. Στην Ελλάδα το TEPPAZ ακούγοντας και προφέρονταν TOPPAZ, αλλά αυτό μικρή σημασία έχει για την ιστορία. 

ΦΟΡΗΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΦΩΝΟ-TEPPAZ-1945                ΦΟΡΗΤΟ ΠΙΚΑΠ –TEPPAZ-1960        

       

Τα φορητά ηλεκτρόφωνα-πικάπ μπορεί να μην ήταν για όλα τα πορτοφόλια στην μεταπολεμική Ελλάδα αφού ακόμη και τα πρώτα φορητά ραδιόφωνα ήταν επίσης μια αστική πολυτέλεια για την διασκέδαση των νέων στις δεκαετίες του ’40 του ΄50 ακόμη και του ’60 με σκοπό ν’ απολαύσουν και να χορέψουν, swing, cha-cha, mambo, foxtrot, shake, rock-n-roll ή έστω χασάπικο και συρτάκι.  

Στον χορό της διασκέδασης και της τεχνολογίας, όλες οι χώρες προσπάθησαν να παρουσιάσουν επιτεύγματα και δοκίμασαν συνταγές που σήμερα αισθητικά τουλάχιστον,  φαντάζουν να έρχονται από το «μέλλον» μέσω του παρελθόντος.

Η αμερικάνικη Channel Master παρουσιάζει κάπου στις αρχές του ’60 το πετυχημένο φορητό ραδιόφωνο-πικάπ Channel Master-Swing along 6550, όπως και η γερμανική Metz το διασκεδαστικά πρωτότυπο Metz-Babyphon-S στα 1956, με ραδιόφωνο και φορητό πικάπ για 45αρια με έξυπνο συρταρωτό πορτάκι. Η γοητεία των πάρτι και το κέφι στο κόκκινο και όπως λέει ο Βέγγος μοναδικά κι ατακαδόρικα κάπου «Βάλτε φωτιά στα τόπια, κάφτε τα Γιάννενα».

CHANNEL MASTER-SWING ALONG 6550               METZ-BABYPHONE-S -1956

Αν στο παρελθόν περάσαμε από τον φωνόγραφο στο πικάπ, στα ‘80s, από τα walkman, discman, στα USB-Sticks και τέλος στα ΄90s-‘00s στα Smartphones, η απόλαυση της μουσικής δεν πέρασε με τον ίδιο τρόπο στα ίδια επίπεδα απόλαυσης, παρά μόνο αυτά της τεχνολογικής ευκολίας.

Σ’ αυτούς τους παλαιολιθικούς χρόνους  υπήρξαν στιγμές που η φαντασία των κατασκευαστών και των μουσικόφιλων ξεπέρασαν εποχές, ενοχές  και δυσκολίες., όπως η χρήση πικάπ στο αυτοκίνητο! Όσο και αν αυτό φαντάζει σήμερα ουτοπία, στο μακρινό 1956, πρώτη η Chrysler τοποθέτησε το σύστημα «Highway Hi-Fi-Record Player» προαιρετικά στα μοντέλα της Plymouth, Dodge, DeSoto, Chrysler & Imperial, με την συνεργασία των εργαστηρίων της CBS-COLUMBIA. Τα θηριώδη αυτοκίνητα και οι αχανείς αμερικάνικοι αυτοκινητόδρομοι που για χιλιόμετρα ξεχνούσες να στρίψεις, ευνοούσαν τα γούστα, αλλά και τα νέα ήθη που αναπτύσσονταν στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Δυστυχώς στην Ελλάδα το πληροφορήθηκαν λίγοι και το απόλαυσαν ακόμη λιγότεροι. Στις παρακάτω φωτογραφίες ο Elvis Presley θα ακουγόταν περισσότερο επαναστατικός και το “Sweet little sixteen” του Chuck Berry λιγότερο απαγορευμένη απόλαυση.

“Chrysler Highway Hi-Fi” First In-Car Record Player-1956

Μια άλλη πρόκληση για τους λάτρεις της μουσικής και του πικάπ ήταν ότι, μόλις τελείωνε η μία πλευρά, έπρεπε να γυρίσεις τον δίσκο από την άλλη για να ακούσεις τα υπόλοιπα κομμάτια. 

Αυτό λύθηκε εντυπωσιακά στην δεκαετία του ’80 όταν η γιαπωνέζικη Sharp, κυκλοφόρησε στην αγορά των Hi-Fi το εντυπωσιακό “SHARP VZ-1500” που «φορτώνοντας» τον δίσκο στο πικάπ μπορούσε, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση να παίξει την «πίσω πλευρά», αφού η βελόνα του πικάπ μόλις τελείωνε ο δίσκος, έκανε στροφή 180¨ μοιρών, για να χωθεί και να χαθεί από το κάτω μέρος του δίσκου και να παίξει σαν αθέατος «κλέφτης» ανενόχλητα την «σκοτεινή» πλευρά, χαρίζοντας στον ακροατή περίπου άλλη μισή ώρα αδιάλειπτης ηχητικής απόλαυσης.

Η Sharp δεν έμεινε εκεί, αλλά προχώρησε και σε πιο εξελιγμένα μοντέλα, όπως το VZ-1900, το VZ-3000 και άλλα. Στην μάχη της πρωτοπορίας ακολούθησαν και άλλες εταιρείες όπως η OPTONICA και η  SANSUI, για όσους θυμούνται ονόματα και καταστάσεις.

SHARP VZ 1500 -1981                                             SANSUI P-L95R

Αν το μέλλον για τους νέους των eighties φάνταζε υποσχόμενο, με τον Michael Jackson να σαρώνει τα charts, την Donna Summer με το “Hot Stuff” να ενώνει τους «καρεκλάδες» με τους ρόκερς, τον Kurtis Blow να βάζει τις βάσεις του εμπορικού rap, τους Run-D.M.C. με το “Rising Hell” να θέτουν νέους κανόνες για το ανερχόμενο Hip-Hop και στην άκρη των eighties να περιμένουν οι Nirvana, η τεχνολογία της μουσικής δεν μπορούσε να μείνει πίσω απ’ αυτόν τον πολύχρωμο και πολυδαίδαλο καμβά. Αλλά η ιστορία δεν ξαναγράφεται μόνο αλλά και   ξαναανακαλύπτεται.

Αυτό που στα ‘80s ήταν για όλους μας πρωτοπορία, υπήρχε ήδη από τα 1930!!!

The Garrard RC100- 1938 UK (Record Changer that can play both sides of a record)

Αυτό λοιπόν που στις δεκαετίες των ’80ς & ‘90ς φάνταζε προχωρημένο, βγαλμένο σαν gadget από ταινίες όπως  το Star-Wars ή τις ταινίες του James Bond, υπήρξε εν χρήσει, μισόν αιώνα πριν. Εταιρείες όπως η Garrard, Lincoln, Capehart, Paillard, που σήμερα και μόνο τα ονόματά τους ακούγονται ιδιοφυώς παράξενα, είχαν αναπτύξει πικάπ που έπαιζαν και τις δύο πλευρές του δίσκου. Σίγουρα οι κατασκευές ήταν ογκώδεις, βαριές, πολύπλοκές, ακριβές αλλά άκρως εντυπωσιακές για την εποχή τους και αρκούντως αξιοθαύμαστες έως και σήμερα. 

Αν το μοντέλο της “Capehart -112M FM2” που έπαιζε έως και 20 δίσκους, μπρός-πίσω,  από το μακρινό 1930, θύμιζε όντως στην όψη τρίφυλλη ντουλάπα ρούχων της προγιαγιάς μας και ήθελες έξτρα δωμάτιο να το εγκαταστήσεις, τι να πούμε για το «ασύλληπτα» κομψό και μινιμαλιστικό στην εμφάνιση  “Fisher-Lincoln Model 70” του 1962 που έκανε το σαλόνι σας, αίθουσα χορού και  μπορούσε να παίζει ακατάπαυστα μέχρι 10 δίσκους μπρός-πίσω για περίπου οκτώ ώρες.

Αν αυτά τα πικάπ ήταν ακριβά για την εποχή τους και τα έβλεπες μόνο σε χλιδάτα σπίτια με ματσωμένους μουσικόφιλους, υπήρχαν πικάπ, κομψά, εύχρηστα, αρκετά φτηνά και φορητά, που «φόρτωναν» πάνω τους με διάφορους εντυπωσιακούς τρόπους τους δίσκους παίζοντας τους τον έναν μετά τον άλλο. Όπως Philco, Thorens, RCA-Victor, Zenith, Ebner, Dual ή τα σοβιετικά Korvet-038S και Kazan-2 που στα 1959 ήταν ραδιόφωνο, κασετόφωνο και πικάπ μαζί. Σφυροδρέπανο με περεστρόικα λοιπόν.   

PHILCO mod-1422 -1950                                                              RCA Victor 45J -1950

STAAR-“GALAXY” -1957                                KAZAN-2 (Ράδιο-Πικάπ-Μαγνητόφωνο)-USSR-1959

Στην δεκαετία του ’80 με την έλευση του Compact Disc (CD), Mini Disc (MD), Discman, DAT player και άλλων αξιοζήλευτων ψηφιακών μέσων, η τεχνολογία άλλαξε την μουσική μας παιδεία και την οικιακή μας διασκέδαση. Περάσαμε όμως γρήγορα στο DVD, DVD-ROM, DVD-R, Playstation και τέλος στο κρυστάλλινο Blu-ray, πριν έρθει ταυτόχρονα η επανάσταση των υπολογιστών, των ψηφιακών μέσων αποθήκευσης και των κινητών τηλεφώνων που σαν transformers μεταλλάχθηκαν, σε πολυκύτταρα μηχανήματα καρκινοειδούς ανάπτυξης,  μεταμορφώνοντας το μονοδιάστατα παραδοσιακό τηλέφωνο σε ράδιο, φακό, πυξίδα, τηλεόραση, εφημερίδα, περιοδικό, δορυφόρο, παιχνιδομηχανή, λεξικό, κοριό, ανιχνευτή ψεύδους, πυροκροτητή ή ακόμη  φονικό όπλο. Ότι βλέπεις παίρνεις, η «επανάσταση» συνεχίζεται προς άγνωστες κατευθύνσεις. 

Στο “Back to the future” παρελθόν όλα τα παιδιά των ΄80s πίστεψαν ότι το CD-player σαν εφεύρεση και τεχνολογία ήταν κάτι καινούργιο, αλλά αν κάνουμε ένα άλμα στο 1946, οι παρακάτω φωτογραφίες ίσως μας κάνουν να ξανασκεφτούμε αν η φαντασία παίζει με το μυαλό μας ή το μυαλό μας έχει πολύ φαντασία.

PHILCO Combo(Radio+78” Player) -1949                  PHILCO-1201 (Radio-Phonograph) -1946        

   

                                           

Τι γίνεται όμως με τα πάρτι, τα πικνίκ, τις εκδρομές, που το πάθος του μουσικόφιλου Dj  χρειάζεται μια κάποια δισκο-συλλογή για να «λειτουργήσει». Όλα  αυτά σήμερα έχουν λυθεί με ένα I-Phone, bluetooth ηχεία, ασύρματα ακουστικά και ατέλειωτες μουσικές λίστες στο Spotify. Πίσω στα ‘40s, ‘50s, ‘60s το ζήτημα αυτό λύνοντας περίπου μ’ ένα Jukebox. 

Πολύ ογκώδες όμως για να μεταφερθεί στην ύπαιθρο και ταυτόχρονα πολύ ακριβό για να τόχει κάποιος σπίτι του. Ας μην ξεχνάμε όμως και τον Γιώργο Πάντζα που στην αρχή της ταινίας του Γρηγόρη Γρηγορίου «Αυτό το κάτι άλλο»-1963 μεταφέρει στην οροφή αυτοκινήτου Jukebox με την βοήθεια ενός τσούρμου αθηναίων τεντιμπόηδων που τον ακολουθούν εκστασιασμένοι μέσα στην νύχτα, σε όροφο πολυκατοικίας για να οργανωθεί καλύτερα ένα πάρτι. Άλλες εποχές, άλλες συνήθειες, άλλα πάθη.

Στο σημείο αυτό της ιστορίας εμφανίζεται και ο John Lennon με το φορητό Jukebox “KB Discomatic”. 

Ναι, υπήρχε και φορητό Jukebox, της Ελβετικής εταιρείας Gerinvex SA,  που ο John Lennon αγόρασε το 1965 για να το κουβαλά στις περιοδείες των Beatles. Ένα απίθανο μουσικό εργαλείο σε μέγεθος μικρής βαλίτσας που από το  πάνω μέρος του,  μπορούσε να πάρει 40 δισκάκια των 45” στροφών και να τα αναπαραγάγει μονοφωνικά. Μια κινητή μουσική δισκοθήκη για όλα τα γούστα. Το 2004 κυκλοφόρησε μια συλλογή που λεγόταν  “John Lennon’s Jukebox” που είχε τις μουσικές προτιμήσεις του Lennon από ‘κείνη την εποχή.

Και αν το μέλλον είναι …πίσω μας, τι να πούμε για την παρακάτω συσκευή. Την αμερικάνικη εταιρεία Seeburg που δραστηριοποιούνταν από τις αρχές του 20ου αιώνα με αυτόματα μηχανικά όργανα και συσκευές αναπαραγωγής μουσικών μέσων αλλά ήταν πιο γνωστή όμως για τα διάσημα jukebox. Στα 1959,  δημιουργεί αυτό που σήμερα θα το λέγαμε μουσική βιβλιοθήκη ή μουσική λίστα, η Seeburg τ’ ονομάζει και το παρουσιάζει ως “Seeburg library units” 

Ένα τέτοιο είχε κατασκευάσει το 1948 για το σαλόνι του Frank Sinatra, που έπαιζε δίσκους 78 στροφών, αλλά ήταν ογκώδες σαν εντοιχισμένο ψυγείο. Στα 1959 λοιπόν παρουσιάζει κάτι εντελώς πρωτοποριακό. Πρόγονο θα λέγαμε των Windows Media-player library, του MP3 και του I-Pod.  Το “Seeburg-1000 Background music”, μπορεί στην εμφάνιση να δείχνει σαν ένας κομψός φούρνος μικροκυμάτων ή σαν ένα μεταλλικό φουτουριστικό ραδιόφωνο , αλλά στην ουσία είναι ένα φορητό προγραμματισμένο Jukebox πολλών χρήσεων, προορισμένο για γραφεία, επιχειρήσεις, εστιατόρια, πολυκαταστήματα, αίθουσες αναψυχής, ξενοδοχείων, αεροδρομίων κλπ. 

Στο εσωτερικό του βρίσκονται στοιβαγμένοι 28 δίσκοι ειδικής κατασκευής 16’2/3 rpm  9” ιντσών  πυκνογραμμένης ηχογράφησης –μακρινός πρόγονος του MP3 -που μπορεί, το εσωτερικό πικάπ του  Seeburg-1000 να τους παίζει όλους, μπρος-πίσω  και ξανά από την αρχή για περίπου 20 ώρες σ’ ένα μουσικό κατάλογο διαφόρων επιλογών (Jazz-Blues-Pop-Polka-Classical) που  «φόρτωνε» κάθε φορά ο «προγραμματιστής» του. Απίστευτο εργαλείο για την εποχή του, που αποδείχτηκε τόσο πετυχημένο που σήμερα ακόμη επιβιώνει ως εφαρμογή (App) στα Smartphone.

Υπάρχουν όμως πολύ περισσότερα στο απώτερο μέλλον και στο προσεχές παρελθόν. Ένα δείγμα για μια προσεχή συνέχεια,  οι  παρακάτω φωτογραφίες. Όχι δεν πρόκειται για μεταλλικό κουτί πούρων Αβάνας  που πάει σετ με την μεταμοντέρνα πλαϊνή καφετέρια για απογευματινή χαλάρωση. Το παρελθόν δεν είναι παρά το μέλλον της νιότης μας.

ΣΤΕΡΓΙΟΣ   ΒΟΛΟΓΚΑΣ

Copyright 2020

Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος.
Το περιεχόμενο της σελίδας καθώς και οι φωτογραφίες αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία του εκδότη.
Απαγορεύεται η ολική ή μερική αναδημοσίευση περιεχομένου χωρίς έγγραφη άδεια.